Mòstra virtuala Occitan, Occitania 9/22 OC

9/22 OC
 Seleccionar la lenga

 

 

 

                            La cultura occitana

 

           

 

   La lenga                 

 

La literatura occitana

 

 L'occitan a l'escòla

Cants,  gastronomia, 

jòcs occitans e quiz

 

 

Afirmar la lenga

 

Es dins lo corrent del sègle XIX qu'es fondada l'associacion literària que pòrta lo nom de Felibritge. A per tòca la restauracion de la lenga e de la literatura occitanas a comptar de la Provença. La màger part dels Felibres son originaris de la region d'Avinhon e d'Arle çò qu'amena lo dialècte rodanenc a venir la basa del provençal literari. Lo primièr prètzfait foguèt de fixar la lenga e sa grafia.

 

 

  

Frederic Mistral (Medalha coll. part. /   fotografia)

 

 

Frederic Mistral, escrivan, lexicograf e membre fondator del Felibritge, explica perqué aquel trabalh es important dins Moun espelido. Memori et raconte publicat en 1906 : 

 

« Despuèi Loïs XIV, las tradicions usitadas per escriure nòstre lenga èran a pauc prèp perdudas. Los poètas meridionaus avián, per inchalhença o puslèu per ignorància acceptat la grafia de la lenga francesa. E aquel sistèma que, essent pas fait per el, disgraciava en plen nòstre bèl parlar, cadun ajustava après sas fantasiás ortograficas : ben talament que los dialèctes de l'idiòma d'òc, a dich d'èsser defigurats per l'escritura, pareissián completament estrangièrs los uns als autres ».

Per faire de l’occitan una lenga literària, capabla de rivalizar amb lo francés, caliá espurgar la lenga de sas fòrmas dessenadas e l'enriquesir dels mots que li mancavan, coma unes tèrmes tecnics. Lo compliment d'aquesta òbra foguèt la publicacion per Mistral de Le Trésor du Félibrige, un diccionari en dos tòmes (1879-1886) de mai de 1100 paginas.

 

La resolucion de fixar la lenga menèt los felibres a causir una mena d’escritura normalizada. Malgrat las reticiéncias de Frederic Mistral, foguèt la grafia « fonetica » preconizada per Josèp Romanilha que l’emportèt. Aquesta causida, qu'impausava a totes los parlars d'òc una notacion especifica als dialèctes provençals faguèt pas l'unanimitat. L’abat Josèp Roux, un curat de Lemosin, majoral del Felibrige en 1876, prenguèt consciéncia de l’inadequacion d'aquela grafia e ensagèt de la reformar. Volguèt s'acercar de l'ortografia dels trobadors mas foguèt pas seguit dins aquel prètzfait.

 

A la tota fin del sègle 19, dos poètas lengadocians Prospèr Estieu e Antonin Perbòsc meton en plaça un sistèma qu'a per tòca una unificacion dels dialèctes. Cossí ? Causisson un parlar de basa mai central  que lo provençal : lo lengadocian. Tornan prene la refòrma de l'abat Josèp Roux e l'adaptan (manten de la  O dins la grafia quand se pronóncia OU). Quauquas defalhenças demòran : pas de distinccion entre la B e la V (abia per avia), entre lo S e lo Z (roza), etc.

 

La normalizacion s’acaba dins la primièra mitat del sègle 20 amb lo filològue Loís Alibèrt que publica en 1935 la Gramatica occitana segón los parlars lengadocians. Per aquò, fa la sintèsi del sistèma mistralian, d'aquel de Perbòsc-Estieu e  d'aquel de l’Institut d’Estudis Catalans de Barcelona. Fa adoptar una ortografia etimologica pròcha de l’occitan escrit de la literatura de l'Edat mejana e refusa las grafias especificament catalanas coma lo LL. De mai, preconiza lo retorn als principis tradicionals dempuèi los trobadors.

 

 

 

Gramatica occitana (A. D. Aude, D° 2310/1)

 

 

Quauquas annadas mai tard, es  l’Institut d’Estudis Occitans qu'espandís als autres  dialèctes aquesta refòrma. En 1951, Robèrt Lafont publica : Phonétique et graphie du provençal. Essai d’adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence. La refòrma s’aplica puèi al gascon en 1952.

 

Al fial del temps, se desvelopèt una normalizacion grafica dels dialèctes occitans. Se los moviments occitans tenon divergéncias sus la politica de menar per la salvagarda de la lenga, son totes conscients de la necessitat d'una nòrma, condicion de la comunicacion modèrna e de la transmission de la lenga. Amb una gramatica e un lexic establits sus una sòla solida dins lo territòri, l'occitan « normat » pòt alara èsser aisidament utilizat dins los mèdias (premsa, ràdio e television), l'ensenhament (ensenhament public, calandretas, opcion occitan al bachilierat,…), las arts (libre de Miquèl Boucaut) e l'edicion.

 

 

RETORN

 

Rubrique: