Mòstra virtuala Occitan, Occitania 8/22 OC

8/22 OC
 Seleccionar la lenga

 

 

 

                            La cultura occitana

 

           

 

   La lenga                 

 

La literatura occitana

 

 L'occitan a l'escòla

Cants,  gastronomia, 

jòcs occitans e quiz

 

 

De l'Edat mejana a l'epòca contemporanèa

 

Aquesta pagina a pas per tòca de contar l'istòria de la lenga occitana de son aparicion al jorn d'uèi. Las lengas son frucha d'una longa evolucion qu'es malaisit de seguir. Avèm pas un document que marque l'aparicion de l'occitan dins la Nauta Edat mejana coma es lo cas pel francés e l'alemand amb los Juraments d'Estasborg prononciats en 842.

Dins l’Occident medieval, la lenga primièra es lo latin. E plan normalament , ne venèm a nos pausar quatre questions :

-      A partir de qun moment lo latin, parlat pel pòble, s’es escafat fàcia als  idiòmes vernacularis per venir lenga escrita, juridica, liturgica e saberuda ?

-      A partir de quna data las lengas vernaculàrias s'utilizan dins las cartas,  dins los actes de la practica, e venon concurrenciar lo latin, fins aquí en situacion de monopòli ?

-      Perqué la diferenciacion linguistica entre nòrd e sud de Létger ?

-      L’influéncia germanica faguèt evoluir diferentament las lengas del nòrd de las del sud, demoradas mai pròchas del  latin ?

 

De fait, es plan malaisit de respondre. Los actes escrits en lenga vulgara apareisson solament cap a la fin del sègle 13 dins lo nòrd de França alara qu'al sud, l'occitan fa son aparicion tre la tota fin del sègle. Al contre, la lenga francesa remplaça d'un biais subte alara que l’occitan dintra dins los tèxtes latins progressivament pel biais de mots, de tròces de frasas. Es çò que Clovis Brunèl (1884-1871), filològue romanista, nomenava lo « latin farcit ».

 

Las cartas « farcidas »

 

L’aparition de l’occitan dins los tèxtes latins se faguèt pas d'un biais unifòrme. Las primièras mencions se trapan dins las zònas (Lengadòc e Provença) ont s'utiliza l'occitan meridional.

L’un dels primièrs tèxtes a aver tèrmes occitans es lo jurament de fiselitat, fondator de ligams d’òme a òme.

 

 

 Jurament de fiselitat prestat par Rotland, filh de Rangarda a Ricard, arquevesque de Narbona

pel castrum de Fontjoncosa, s. d. [1106-1121] (A. D. Aude, G8)

 

Dins aquel acte e dins autre redigat en latin, los mots en occitan qual pòdon aparéisser son de vèrbs conjugat manifestant la volontat del vassal, son engatjament a l'esgard de son senhor :

 

No dezebrei (de decipere en latin classic) que significa : t'enganarai pas.

Ni lo tolrei, ni l’en tolrei (de tollere en latin) que significa : prendre per la fòrça.

Ne lo vederei (de vetere en latin) que significa interdire.

 

Lo complement d'aqueles vèrbes es siá lo pronom definit lo que designa lo castrum, siá l’indefinit en que remanda, se pòt pensar, a una part del castrum. Aquesta fiselitat es fondada sus la paraula balhada que cap d'engana poirà pas  anullar  :  atal, lo mot inganno ten una importància de primièra (tèrme transitòri entre lo latin ingenium et l’occitan engan).

La preséncia de l’occitan es pas deguda a una desconeissença del latin a l'epòca. Es lo caractèr oral del jurament que cal prene en compte. Segon Michel Zimmermann, especialista de l’istòria medievala de Catalonha, los juraments de fiselitat catalans contenon tanben vèrbs en lenga vernaculària que correspondon als divèrses temps de l'engatjament del vassal cap a son senhor e son la transcripcion de las expressions oralas talas que son ditas.

Se trapa tanben l'occitan dins d'actes d'una autra mena : los acòrdis negociats liurament (convenientiae) entre las partidas signatàrias que s'impausan obligacions mutualas que ne garantisson l'execucion per un engatjament solemne ; los actes relatius a la mudason de dreits ; los documents de gestion e de comptabilitat dels domenis. Çaquelà, l'usatge de l'occitan demòra marginal al sègle 12. La lenga d'òc fa concurréncia al latin puslèu que de lo remplaçar : lo meteis acte conten plan sovent lo meteis mot jos la fòrma latina e jos la fòrma occitana.

 

Los actes de la practica

 

Los primièrs actes escrits del tot al tot en lenga d'Òc apareisson al sègle 12 : tre 1102 en Roergue, en 1105 en Albigés. Ara, lo corpús de las cartas originalas en lenga d’òc d'abans 1200 es estimat a un milierat repartits sus tota la zòna occitana, mas d'un biais inegal. Aquelas cartas presentan pas diferéncias dins la fòrma amb las cartas escritas en latin.

Ne vaquí un exemple significatiu :

 

Donacion del luòc de Lobejac d'Avairon e de la mitat de la tèrra de Còs faita per Uc del Poig e Blanca Flors, sa femna, a las religiosas de Prolha, jos l'obligacion d'instituir un monastèri de filhas a Lobejac, 2 octobre 1273.

(A.D. Aude, H472) 

 

Escrita del tot al tot  en occitan, fòra las formulas en latin (data e clausa d'afortiment), aquela carta repren en lenga vernaculària una fòrma similària als actes mai sovent consignats en latin. A la formula de notificacion latina generalament utilizada Notum sit omnibus qui istam presentem cartam viderunt aut audierunt, respond la formula occitana Conoguda cauza sia a totz aquels que aquesta prezent carta veiran ni auziran legir.

Quauques mots solament son estat tot naturalament transcrits en latin dins lo còs del tèxte (linha 19). S'agís de las clausas de renonciacion a un article del dreit roman, legi Julie de fundo dotali, referéncia a una de las leis promulgadas per l'emperaire roman August (cap a 18 abans Jèsus-Chist) e qu'interditz al marit d'alienar la verquièra de son esposa sens son autorizacion.

Quauquas mencions en francés son estadas portadas que meton en evidéncia los elements màgers del document e ne rendon aisida la lectura : natura dels bens concedits e localizacion d'aqueles bens (Avairon, rivière qui passe au lieu-dit Logajac, prèp de Montalban ; Cos et juridiction d'icelluy ; Logajac donné pour faire bastir un monastère). Aquelas anotacions en francés son posterioras al document, mas semblan pas d'èsser estat portadas mai d'un sègle aprèp.

Aqueste document, per l'utilizacion de las tres lengas practicadas als temps medievals, pòrta testimòni de la capacitat dels escriptors de practicar l'un o l'autre dels tres idiòmes, mas amb d'usatges diferents : lo latin es reservat al dreit roman e a l'autentificacion pel notari public ; lo francés considerat a un moment (sègles 13-14 ?) de mai bon comprene que l'occitan.

 

 

De veire tanben : 

 

 

Libre dels comptes de recèptas e despensas tengut pels jurats de l'òbra parroquiala Sant-Miquèl de Carcassona, 1417-1450

(A.D. Aude, G 291, f°23r°)

 

 

Cartulari de la vila de Limoux, Sègles XIV-XVI (A.D. Aude, 4 E 206/AA 1)

 

 

« Leudaire » de Montréal, Sègles XIV-XVII (A.D. Aude, 7 C 25)

 

 

RETORN

 

Rubrique: