Mòstra virtuala Occitan, Occitania 16/22 OC

16/22 OC
 Seleccionar la lenga

 

 

 

                            La cultura occitana

 

          

 

   La lenga                 

 

La literatura occitana

 

 L'occitan a l'escòla

Cants,  gastronomia, 

jòcs occitans e quiz

 

 

La Tresena Republica – L’Estat francés

 

 

La Tresena Republica (1870-1940)

 

Lo 6 de genièr de 1881, Juli Ferry, alara ministre de l’Instruccion publica, signa un arrestat que fixa l'estatut de las escòlas primàrias. L’article 14 estipula que sol lo francés serà en usatge dins l’escòla. Malgrat l’obligacion de l’usatge del francés a l’escòla, l’occitan contunha d'èsser la lenga de comunicacion, çò que mena los enfants a èsser bilengas usant del francés a l’escòla e de l’occitan a l'ostal. En 1896, un inspector d’acadèmia d’Aude nòta « qu’amb lo temps, las joves generacions parlan mens la lenga mairala ».

 

 

Classa primària de filhas de Carcassona, 1887 (A.D. Aude, 2 Fi 1983)

 

 

Las règlas son establidas pel ministèri e sos representants mas sus plaça, en província, l’aplicacion es plan mens evidenta. L’imatge del regent exterminator de la lenga occitana se deu considerar amb prudéncia. Segon Anna-Maria Thiesse, directritz de recèrca al CNRS en filosofia e literatura : « lo tablèu dramatic que pintra l’enfant punit e umiliat per aver daissat escapar quauques mots dins sa lenga mairala es estat tant de còps fait qu'es vengut topic. Es vengut banal d'identificar l’escòla laïca obligatòria coma una tarribla maquina d'aculturacion ».

 

Unes ensenhaires an pas lo còr de punir sos escolans per quauques mots prononciats en occitan. La maja part son del país, an eles-meteisses pensat e parlat en patés abans lor integracion a l’escòla coma ba senhala en 1876 lo director de l’Escòla normala de Carcassona. Maurici Agulhon, istorian francés, ne fa la remarca : « Tenèm dificultats a creire que los regents del temps, sovent filhs de païsans, sovent capables eles-meteisses d’entendre e parlar lo dialècte amb lors quites parents, agen volgut « tuar l’arma » d’un pòble que n'èra tan prèp ». Se los institutors mòstran tant d'afogament per aprendre lo francés als escolans, es per çò que i veson la clau de l’ascension sociala. Aquesta idèia se torna trapar dins la conferéncia que Miquèl Bréal, linguista, fa dabans lo ministre de l’Instruccion publica e mai de 1 500 institutors a l'escasença de l’Exposicion universala a París en 1878.

 

D'autres ensenhaires an tendéncia de pensar que l’usatge del patés pòt èsser un esplech pedagogic eficaç per l’ensenhament del francés. Es lo cas de Prospèr Estieu, institutor e felibre. Balha unes exemples dins la revista Mont-Segur : l’emplèc de l’accent circonflèx en francés es reperable mercé a la preséncia del s dins lo mot occitan (lo castèl = le château e lo capèl = le chapeau). Es en 1896 que l’Escòla parisenca del Felibritge manda una peticion al ministre de l’Instruccion publica que demanda que los « parlars locals » serviscan « a l’estudi de la lenga nacionala per laquala son los mai precioses dels auxiliaris ».

Mas Jòrdi Leygues, ministre de l’Instruccion publica de 1898 a 1902, tot en considerant que cal respectar los idiòmes locals, torna afirmar que la lenga francesa deu prevaler sus las autras : cal esvitar que los enfants parlen patés en classa, la flaquesa dels escolans en francés es deguda per una larja part a la practica del patés.

En 1911, dins un article titolat « l’educacion populària e los ‘pateses ‘ », Joan Jaurés exprimís lo vòt que se fasque una part a l’occitan dins l’ensenhament. Lo 1èr de març de 1923, es al torn d’una equipa dels Amics de la lenga d’Òc de París (Associacion Felibritge de París) que fonda la Liga per la lenga d’òc a l’Escòla e lança una crida per afavorir l'ensenhament de l’occitan a l’escòla. En 1925, lo secretari de la Liga, Joan Bonafós, demanda al ministre de l’Instruccion publica una circulària per autorizar los mèstres que voldràn a utilizar lo dialècte mairal de lors escolans per ensenhar lo francés. Lo 14 d'agost, la circulària presa correspond pas a las espèras de Joan Bonafós. Al nom de l’unitat linguistica volguda per Francés 1èr e menada a tèrme per la Republica, lo ministre s'arrefusa d'afavorir l'estudi dels pateses que considèra coma un luxe.

 

 

Portrait d'Antonin Perbòsc (1861 - 1944) Tirat de Lo Revelh d'Oc,

genièr-febrièr de 1981, p. 10 (A.D. Aude, 7 JJ 1/39)

 

 

Aquesta circulària fa levar reaccions indignadas cò dels felibres. Lo mèstre d'escòla Antonin Perbòsc escriu mai d'un article dins aquel sens dins la revista Òc. Manca pas de citar l'opinion moderada del novèl ministre de l’Instruccion publica, Edoard Daladièr, exprimida lo 15 de decembre de 1925 : « Se vesi pas d’inconvenient grèu a çò qu'un institutor fasque un rapròchament amb punts de sintaxi o de gramatica, soi opausat d'un biais formal a tot ensenhament regulièr d'un dialècte, d'un patés o d'una lenga regionala primària ».

 

 

Recuèlh de cançons lengadocianas, publicat en 1935 per l'inspector d'Acadèmia

d'Aude e lo director de l'escòla annèxa de l'Escòla normala d'institutors (coll. Claudi Martí)

 

 

Se las lengas regionalas son interditas dins l’ensenhament primari a la velha de la Segonda Guèrra mondiala, es pas çò meteis dins l'ensenhament superior coma se pòt veire amb la creacion de cadièras de provençal a l’Escòla de las Cartas e al Collègi de França en 1875 ; l’ensenhament de la lenga d’òc a l’Universitat de Montpelhièr e a l’Institut catolic de Tolosa en 1879 o encara l’inscripcion del provençal als examens de licéncia dins las facultats de l'airal occitan en 1900.

 

 

L’Estat francés (1940-1944)

 

Lo govèrn de Vichei ne vòl finir amb l'ideologia republicana e compta, per complir la « Revolucion nacionala », sus la renovacion culturala del país. Amb aqueste objectiu, promòu las culturas regionalas per l'istòria, la geografia e lo folclòre e reabilita las lengas dialectalas amb lo sosten del moviment felibrenc e de la Societat d’estudis occitans fondada en 1930.

Per una circulària del 9 d'octobre de 1940 a l’intencion dels prefèctes e dels inspectors d’acadèmia, lo secretari d’Estat a l’Instruccion publica (Jòrdi Ripèrt, fraire del felibre Emili Ripert) encoratja los mèstres a portar interés a l’istòria e a la geografia localas e lor senhala « l’utilitat que pòt presentar per elis l’estudi del dialècte local ».

Pagina de titol : Il était une fois un maréchal de France, per Paluel-Marmont, [1941]

(A.D. Aude, 102 W 4)

 

Dins lo meteis esperit, lo secretari d’Estat a l’Educacion nacionala e a la joinessa, Jiròni Carcopinò, favoriza la tenguda a Tolosa, del 3 al 6 de novembre de 1941, del primièr congrès interregional de linguistica e de fonetica occitana. S’enseguís lo 25 de decembre de 1941 un arrestat ministerial que fa dintrar las « lengas dialectalas » a l’escòla primària. Mas sa formulacion demòra plan prudenta : « Los institutors e las institutriças son autorizats a organizar dins los locals escolars, en defòra de las oras de classa, unes corses facultatius de lenga dialectala (lengas basca, bretona, flamenca, provençala…), que la durada deurà pas despassar una ora e mièja per setmana ».

Lo 24 de març de 1942, una circulària demanda l’organizacion d’una enquista dins totes los departaments per avalorar los ensenhaments dialectals dins las escòlas primàrias publicas. Per çò qu'es del departament d’Aude, dispausam de las responsas dels inspectors primaris de Carcassona, Castèlnau d'Ari e Narbona. Dins aquestas 3 circonscripcions, se compta 53 corses de lenga d’òc que son estat organizats. Aquestes ensenhaments se meton en plaça amb l'ajuda de notables e de felibres audencs, coma Loís Alibèrt qu'a balhat tèmas de leiçons e de devers. La populacion es favorabla a aqueste aprendissatge e lo sol fren al devolopament ven de la manca de manuals e de recuèlhs de tèxtes accessibles als escolans.

Los burèus de propaganda regionalista en relacion amb las inspeccions academicas pòrtan ajuda : fornisson manuals e favorizan rescontres pedagogics. Dins Terra d’Oc publicat per la Societat d’estudis occitansLoís Alibèrt publica un cors d’occitan a l’usatge de las escòlas primàrias. Josèp Salvat, en 1943, publica la Gramatica occitana.

Çaquelà, las resultas demòran inegalas d'un departament l'autre. Alara que plan de departaments tenon qu'un desenat d'institutors per ensenhar una lenga dialectala, Aude ne compren un seissantenat en 1942. A Carcassona, la formacion dels mèstres es assegurada pel Collègi d’Occitania. Unes certificats de lenga d’òc (balhats aprèp d’espròvas facultativas del certificat d’estudis primaris) son instituits dins Aude e Arièja. Dins lo segondari, lo licèu de Carcassonna dobrís un cors a partir de 1941.

Lo Collègi d’Occitania balha quasi-exclusivament corses per correspondéncia. Amb lo sosten de l'Estat, lo nombre de sos escolans (amb plan d'ensenhaires del primari e del segondari) arrèsta pas de créisser : dins los 400 en 1940-41, prèp de 650 en 1942.

 

 

RETORN
 

Rubrique: