Mòstra virtuala Occitan, Occitania 15/22 OC

15/22 OC
 Seleccionar la lenga

 

 

 

                            La cultura occitana

 

          

 

   La lenga                 

 

La literatura occitana

 

 L'occitan a l'escòla

Cants,  gastronomia, 

jòcs occitans e quiz

 

 

De la lei Guizot a las leis Ferry

 

Malgrat las mesuras presas pendent lo periòde revolucionari per redusir fòrtament l'utilizacion dels pateses pel campèstre, se constata la persisténcia de l'ustage de la lenga d'Òc a l'escòla.

La lei Guizòt desira devolopar l'ensenhament primari, en particulièr per las filhas. Se promulga lo 2 de julh de 1833. Dins lo departament d’Aude, los rapòrts dels comitats d’instruccion publica sont lacunaris e s'i fa cap de mencion dirècta a l'usatge dels pateses a l'escòla. Unas indicas nos son balhadas çaquelà dins las remarcas faitas en 1834 sus las disposicions dels aspirants al brevet de capacitat per l’instruccion primària elementària. Dins la rubrica lectura, l'un dels critèris de seleccion concernís la prononciacion, jutjada « plan polida » o « bona » mas unes còps insufisenta (« a de besonh de sonhar sa prononciacion »). se'n pòt dedusir qu'unes mèstres èran mai d'aise en occitan qu’en francés ? Es mai que probable.

 

La cort d'escòla- Gravadura tirada de Les Français peints par eux-mêmes, París,

Furne e Cie, 1853, p. 48 - (coll. part)

 

Atal, en 1833, la municipalitat de Pomàs demanda la revocacion d’un regent per aver compausat unas cançons qu'insultan las autoritats. Lo contengut n'èra l'encausa, mas cal notar que los tèxtes èran escrits en occitan. Aquò mòstra plan l’usatge corrent del patés dins las comunas audencas, i comprés pels òmes encargats de l’ensenhament.

 

En defòra d’Aude, un document confirma l'estigmatizacion de la lenga occitana a l'escòla. En 1833 en Avairon, lo comitat d’instruccion publica de Rodés interditz l’emplec del « dialècte patés » dins totas las escòlas primàrias de l’arrondiment en aquestes tèrmes : « La lenga francesa serà sola emplegada dins totas les comunicacions que s’establiràn siá entre los mèstres, siá entre los escolans eles-meteisses ».

 

En 1855, se nòta qu’una granda part dels enfants audencs sap pas ni escriure ni parlar la lenga francesa. L’environa familiala i es per plan. Dins un rapòrt mandat al ministre de l’Instruccion publica, l’inspector d’academia d’Aude precisa « qu’òm se servís, emai dins las classas las mai aisadas de la societat, del patés lengadocian e que se pòt afirmar que, dins las familhas de la borgesiá, lo francés n'es en usatge que dins las grandas escasenças e en preséncia d'estrangièrs ».

En 1863, lo ministre de l’Instructcon Victòr Duruy demanda una enquista per fin d’avalorar la practica de la lenga francesa :

-          prèp de 430 comunas sus 434 practican pas la lenga francesa correntament,

-          21% dels escolans audencs sabon pas legir o escriure lo francés

-          30,5% lo sabon parlar sens l’escriure.

 

En 1861, Gustave Roland, ministre de l’Instruccion publica, lança un concors dobèrt als institutors : cal redigir un memòri suls besonhs de l'instruccion primària dins las comunas ruralas. Maitas responsas demandan l'eradicacion del patés. D’autres demandan que la cort de recreacion siá « a tocar la sala d'escòla coma mejan d'obténer que los escolans parlen solament lo francés, condicion sens quala es malaisit d'obténer qu'arriben a emplegar expressions corrèctas dins las convèrsas. ».

S'utilizan tanben mejans encara mai radicals per lutar contra lo patés a l'escòla : lo senhal. L’institutor d’Asilhan explica atal son utilizacion : « un medalhon (lo senhal), sul qual son marcadas las inicialas EP (per « école publique »), es remés discrètament al sortir de classa a mos escolans, a carga de lo passar al primièr dels condisciples susprés a parlar patés ; aqueste ne fa aitant per un autre que ne fa autant per un autre delinquent que l’accèpta o lo refusa e atal de fial en cordura… En dintrant lo ser o l'endeman, aquel que lo rapòrta o que l'a refusat reçaup una de las punicions en usatge dins l'escòla ».

 

En 1864, se fa un constat dins Aude : 6180 enfants sabon pas encara parlar o escriure la lenga francesa. 8111 la sabon parlar sens la poder escriure. 

 

 

Rapòrt sus la situacion de l'instruccion dins Aude per l'inspector d'acadèmia, 1864

(A.D. Aude, 1 T 17)

 

 

Es estipulat que lo patés lengadocian es lo sol patés en usatge dins Aude, mas s'emplega dins cap d'escòla per l'ensenhament dels escolans, levat unes còps per l'explicacion d'un mot francés que l’enfant comprendriá pas sens aquesta ajuda.

« Las causas que van en contra d'una principala reforma d'aqueste estat de las causas son : 1) la costuma de las familhas, amai las mai aisadas de se servir de l'idiòme patés, mai que mai amb los servicials ; 2) l’usatge establit dins las glèisas de presicar, de faire recitar e d’explicar lo catequisme en patés ; 3) l’amor-pròpri, dirai pas nacional mas provincial, que vòl manténer al reng de lenga vertadièra un girgon envasit cada jorn pel francés ; 4) enfins, los encoratjaments balhats jos fòrma de prèmi per quauquas societats sabentas del Miègjorn (e tanben per l’Acadèmia francesa) a unes poètas meridionals. Uèi, l’escòla primària a importat la lenga francesa fins al mai pichon escart ; se pòt afirmar que dins totas las familhas se trapa totjorn una o doas personas que la comprenon. S'espandiriá amb encara mai d'eficacitat se Monsurs los curats se ne servisián dins lors presics e dins lors instruccions ». Lo punt n°4 fa clarament referéncia al moviment dels felibres, plan actiu dins la segonda mitat del sègle 19. Aqueste moviment luta per faire reconèisser coma lenga a part entièra lo « provençal » (nom qu'es alara balhat a l’occitan). En 1868, Frederic Mistral, membre fondador del Felibrige, milita per l’ensenhament de l’occitan a l’escòla a l'escasença d'una fèsta literària a Sant-Romièg de Provença : « Volèm que nòstres filhs, en plaça d'èsser abalits dins lo mesprètz de nòstra lenga (çò que fa que mai tard, mespresaràn la tèrra, la vièlha tèrra mairala ont Dieu los a fait nàisser), volèm que nòstres filhs contunhen de parlar la lenga de la tèrra, la lenga dins laquala son liures… ».

 

Los nombreses ensags de redusir al silenci lo patés dins las escòlas foguèron pas una capitada dins la primièra mitat del sègle 19 e aquò fins a la Tresena Republica. La lenga sembla ancorada dins las costumas sens la poder desrasigar. Çaquelà, dins los primièrs ans de la Tresena Republica, los progrèsses del francés son sensibles. En 1875, un inspector general escriu que « dempuèi quauques temps se constata que… la generacion qu'arriba s’exprimís dins un francés qui ven cada jorn mai intelligible ».

 

 

RETORN

 

Rubrique: