Mòstra virtuala Occitan, Occitania 11/22 OC

11/22 OC
 Seleccionar la lenga

 

 

 

                            La cultura occitana

 
 
 
 
           

 

   La lenga                 

 

La literatura occitana

 

 L'occitan a l'escòla

Cants,  gastronomia, 

jòcs occitans e quiz

 

Los felibres audencs

 

Lo Felibritge s'organiza vertadièrament dins Aude qu'aprèp la guèrra de 1870. Vos anam presentar quatre actors principals del felibritge dins nòstre departament.

 

 

Aquiles Mir (1822 – 1901)

Aquiles Mir cap a 1900 (Revue méridionale, junh-julh 1900)

 

 

Filh d’obrièr agricòla, Aquiles Mir es mèstre d'escòla a Aigas-Vivas de 1843 a 1847 abans de venir mèstre-adjunt e director de l'escòla anèxa de l'Escòla normala de Carcassona. Demissiona en 1864 de l’ensenhament public. Balha corses d'escritura dins los ostals d'educacion. Autor d'un metòde d'escritura, propòsa sas composicions, faulas e moralitats en francés primièr, puèi en lenga d'òc.

En 1863, presenta un poèma en occitan, La Bigno, al concors organizat per la Societat arqueologica de Besièrs (aquel poèma canta la vinha e lo vin).

Lo 4 d'octobre de 1869, es nomenat director de la Companhiá de la manufactura de draps de la Trivala a Carcassona e pren part a la construccion de la paissèra, restanca sus Aude (lo Paisseron). En 1870, Aquiles Mir pren part a l’elaboracion del primièr numèro de la Revue des langues romanes. En març de 1874, manda a Frederic Mistral unes de sos escrits.

La responsa de Frederic Mistral, en data del 10 de març, es elogiosa : « Sètz poèta de segur ; tenètz imaginacion, abeluc, colors e, çò qu'es mai escàs, una coneissença bèla del dialècte carcassonés » Çaquelà, li fa repròchi d'unes gallicismes e de sa grafia. Li conselha de s'inspirar del sistèma ortografic dels trobadors del sègle 13. 

 

Letra autograf de Frederic Mistral a Aquiles Mir, a l'ocasion de la fèsta de la Santa-Estela a Carcassona, 11 mai 1893

(Médiatèca Carcassona agglò, inv. Ms 36284)

 

 

 

Aprèp aquesta presa de contact, Frederic Mistral, que n'es a l'escritura de Lou Trésor doù Félibrige, propòsa a Aquiles Mir de venir son correspondent per li mandar locucions mots especifics del parlar de Carcassona per noirir son obratge. Mir complís aquel prètzfait amb estrambòrd e Frederic Mistral lo merceja, sens doblidar son òbra poetica : « Sètz lo vertadièr cantoral de vòstre país… Vos ba torni dire, castigatz vòstra lenga, esbrancatz menimosament tota fòrma francimanda, adoptatz l'ortografia nacionala del Miègjorn e seretz classat entre los melhors. »

 

Suls conselhs de Mistral, propòsa doas òbras al concors literari que se debana a Avinhon a l'escasença, de las fèstas del cinquen centenari de Petrarca del 18 al 20 de julh de 1874 : Sounet retrait de Petrarco e una Odo a Clemenso Isauro. Obten una medalha de bronze que Frederic Mistral en persona li remet. Tre l'annada seguenta, reçaup la medalha d'aur pel manescrit  La Cansou de la lauseto al concors de la Societat de las lengas romanas organizat a Montpelhièr. Son òbra, prefaciada per Mistral, es publicada e venduda a 2 000 exemplars.

Le 21 de mai de 1876, Aquiles Mir es nomenat majoral del Felibritge coma representant de Lengadòc. Arrèsta pas de produsir tèxtes refofant d'umor e d'una vèrbia populara non dementida.

Vaquí unas òbras conegudas que balhan una idèia de son talent :

Lou Lutrin de Ladern en 1877 : poèma inspirat par la messa que Mir i assistèt lo 25 d'agost de1870

Lou sermou dal Curat de Cucugnan en 1884 : conte popular originari de Corbièras reculhit en 1858 per Auguste Blanchot de Brenas, poèta. Conta l'istòria de l'abat Martin, curat del vilatjòt de Cucunhan, que desira tornar botar sul bon camin sos parroquians.

Es en 1886, qu’Aquiles Mir pren part a la creacion de la Revue de l’Aude (venguda mai tard la Revue méridionale) amb Aquiles RoquetAugust Forés Gaston Jordana.

En junh de 1892, ven president d’onor d’una escòla felibrenca : l’Escòla audenca fondada per Prospèr Estieu.

 

Bust d'Aquiles Mir dins la placeta Gambetta (A. D. Aude, 115 Dv 20/196)

 

Aquiles Mir morís en 1901. L’assisténcia a sas funeralhas es bèla. Sèt ans aprèp sa mòrt, lo 26 de julh de 1908, plaça Gambetta a Carcassona, s'inaugura un bust realizat per l'escultor-estatuari Teofile Barrau a sa memòria (lo bust desapareguèt en 1944).

 

 

 

August Forés (1848 – 1891)

Retrait d'August Forés (A. D. Aude, N° 585)

 

Filh d’una familha borgesa, August Forés, orfanèl de paire a l'atge de 15 ans, ten amb sa maire un comèrci de quincalhariá dins sa vila natala de Castèlnau d'Ari. Frequenta plan lèu los cèrcles intellectuals de la vila de Tolosa. A sos 18 ans, signa articles pels jornals literaris o satirics  l’Entractel’Investigateur le Méphistophélès qu'edita en 1868 sa primièra version de Batteurs de pavé.

Son camp d’accion s’espandís lèu-lèu de Tolosa (Midi-Artiste, 1869 ; La Barricade e l’Emancipation, 1871) a Marselha ont collabòra en 1870 a l’Echo Phocéen passant per Carcassona ont publica dins La Fraternité en 1869.

 
 

 

Coneis un succès nacional e perseguís una òbra en francés, mas, en s'acercant del mitan cultural e intellectual de Lauragués, s'atissa d'escriure en lenga d'Òc. Rescontra Aquiles Mir aprèp son primièr tèxte epic en occitan,  La crois de l’inoundaciu en 1875. Aqueste li aconselha de lo tornar editar amb una grafia corregida jol titol La croux del grand aigat (1879).

August Forés s'apassiona per la civilizacion dels trobadors, amb lo poèta Loís Xavièr de Ricard que ne ven l'amic en 1876. Fondan amassa lo Felibritge republican que se dirà mai tard « Felibritge roge ».

Lo Felibritge roge es un moviment que se vòl federalista, quitament autonomista, e anticlerical. Desira s’afranquir de la rega conservatritz de la màger part dels felibres provençals. Los dos amics son estacats fòrt e mòrt a l'idèia fondamentala del Felibritge : la salvagarda de la lenga e de la cultura d’òc mas s’opausan tre la debuta a l'orientacion reaccionària balhada per Mistral e mai que mai per Josèp Romanilha.

En 1877, Forés e De Ricard decidon de publicar La Lausetoarmanac dal patrioto lengodoucian, que deu assegurar la difusion de las teorias d'aqueste corrent novelari. Solament 4 numèros seràn estampats (1877, 1878, 1879, 1885).

A l'encòp, August Forés s’engatja pauc d'a cha pauc en politica : multiplica las cronicas e los articles e ven conselhièr municipal e adjunt del conse de Castèlnòu d'Ari (1878–1880). Se presenta tanben a la deputacion en 1881, mas de badas. Contunha de devolopar son òbra poetica amb l'edicion de dos recuèlhs  : Les grilhs en 1888 e Les Cants del Soulelh en 1891.

 

La Lauseta (A.D. Aude, N°1059)

 

Perseguís tanben sa batèsta per la romanitat al dintre del Felibritge lengadocian ont es consacrat majoral en 1881.

Sa vida amorosa e son existéncia materiala foguèron malaisidas. Consacra la fin de sa vida a escriure unes opusculs sul folclòre e l’istòria locala coma Le Cassoulet en 1889 e tres autres en 1891 : Potiers et Poterie du LauragaisRodolphe Bresdin dit Chien-Caillou e Les jeux des enfants en Lauragais.

En 1891, a 43 ans, la malautiá l'empòrta. Dins un primièr temps, son còs es sebelit religiosament per sa familha alara qu’aviá instantament demandat un entèrrament civil. Aprèp l’intervencion de sos amics, coma Prospèr Estieu e Antonin Perbòsc e aprèp autorizacion del tribunal de Castèlnòu d'Ari, son còs es desenterrat per una segonda mesa en tèrra amb d’obsèquis civils. Es enterrat dreit dins lo cementèri de sa ciutat ben-aimada.

Doas òbras se publican aprèp sa mòrt : La Muso Silvestro en 1896 e La Ségo, poésies occitanes en 1912.

Coma Aquiles Mir aprèp sa mòrt, son bust, òbra de l'escalpraire Joan-Baptista Malacan. es inaugurat a Castèlnòu d'Ari.

En 1948, s'apausa une placa sus son ostal pel centenari de sa naissença.

 

 

Gaston Jordana (1858 – 1905)

Retrait de Gaston Jordana cap a 1894

(Médiatèca Carcassona agglò, inv. 24069)

 

 

Filh d’un mercand de draps, Gaston Jordana seguís estudis de dreit e ven avocat, puèi substitut del procuraire a Sant-Joan-de-Maurièna e, en seguida, a Castèlnòu d'Ari. Causís puèi la carrièra politica e ven un actor de tria de l'esquèrra locala (conselhièr municipal puèi cònsol 1887 a març de 1888 a Carcassona). Acusat de fraudariá electorala, es empresonat e deu arrestar sas foncions de magistrat.

Entamena alara una autra part de sa vida : se retira al domèni de Polhariès, pas luènh de Carcassona, ont escriu la màger part de sas òbras. Consacra son temps a sas activitats felibrencas. Es elegit majoral lo 29 d'abril de 1894 a Nimes e manca de gaire la carga de capolièr en 1901. Met sa sabentisa al servici del Felibritge, de la literatura e de la cultura d'Òc.

 

Sa primièra capitada literària foguèt  Histoire du royaume de Pamperigouste en 1884.

Ligat d’amistat amb Aquiles Mir e August Forés, contribuís en 1886 a la creacion de la Revue de l’Aude al costat d'Aquiles Roquet.

Lo 4 de junh de 1892, concretiza amb sos companhs un grand projècte : l'espelida d'una escòla felibrenca, L’Escòla audenca.

Fa un ligam entre la tòca felibrenca e son engatjament politic : 

« Besèts que de pertout le Miejour se boulégo, nous cal boulega nousaus tabès.

Vesètz que de pertot lo Miègjorn se bolega, nos cal bolegar nosaus tabés. Autant naut que le solelh de París, se lèva una estèla supèrba… Aquò's pr'aquò que volèm, los joves dal Felibritge, fa bandejar nòstre drapèl federalista qu'es ara lo drapèl de la libertat sociala. »

 

Lo 26 de novembre de 1893, pels primièrs jòcs florals de Carcassona, organizats per l'Escòla audenca , Aquiles Mir fa l'elògi de l'ermita de Polhariès :

« Gaston Jordana es lo luminari de l’Escòla audenca, esclaira tot de soun bèl esperit »

 

De mai, Gaston Jordana es l’un dels mèstres d’òbra, amb Aquiles Roquet, de la granda fèsta balhada a Carcassona per la venguda dels Cabdèts de Gasconha en agost de 1898.

Morís lo 5 de mai de 1905 : teniá 47 ans. Dins sos darrièrs temps, s’opausa als estatuts de 1904 que suprimisson las mantenéncias. Per el, aquò isolariá los felibres. Veirà pas lo restabliment de las mantenéncias en 1911, nimai la publicacion de son darrièr obratge  Bibliophiles imprimeurs et collectionneurs de l’Aude.

 

 

Prospèr Estieu (1860 – 1939)

Retrait de Prospèr Estieu per Jane Rouquet (A.D. 120 j 28)

 

 

Filh d’una familha modèsta, Prospèr Estieu s’installa a Castèlnòu d'Ari amb sa familha que crompa un immòble ont mai tard s'installarà l'estampariá del poèta. De 14 a 15 ans, frequenta lo pichon seminari de Carcassona que sos parents lo voldrián veire venir prèire. Escriu pro ben jove sos primièrs ensags e poèma, a son adolescéncia, quand èra a l'Escòla Normala de 1876 à 1879. A aqueste periòd, se liga d'amistat amb August Forés. De 1879 a 1881, es mèstre d'escòla a Corsan, puèi director als Brunèls e a l'escart dels Cròses, prèp de Castèlnòu d'Ari. 

 

 

Prosper Estieu estampant sa revista Mont-Segur, cap a 1901

(A.D. Aude, 120 j 19-20)

 

En 1881, crèa, amb August Forés, una revista titolada La Poésie moderne (sièis numèros pareguts). La meteissa annada, nais son filh Mariús (seguit d’un segond, Edoard, en 1886) e obten un congèt sabatic per se consacrar al jornalisme. Ven secretari de redaccion al jornal tolzan Le Réveil puèi collabòra al Radical du Midi a Carcassona.

Amb l'ajuda de Forés et Blangonnet, reviscòla La Cité, jornal carcassonés (14 numèros publicats).

Reintegrat en 1884 dins l’ensenhament, fa regent a Clarmont de Lauquet d’ont pren part a la redaccion del  Bon Sens de Carcassona.

En 1887, collabòra a la Revue méridionale fondada a Carcassona e se fa conéisser del mitan intellectual miègjornal. Signa son primièr ensag d'istòria literària: Fabre d’Eglantine réhabilité (1889).

En 1889, es nomenat director d’escòla a Ginestàs. A las funeralhas civilas de Forés, rescontra Antonin Perbòsc e li fa jurament d'escriure pas qu'en lenga d'Òc.

Es desplaçat per l'inspeccion academica a Fraisse de Cabardés ont nais sa filha Mirelha en 1891. En 1895, Prospèr Estieu publica sos primièrs sonets occitans, Lou Terradou.

 

(A.D. Aude, 120 j 35)

 

Admiratiu, Mistral qualifica l'òbra de « cantic de nòstres cantics ».

Estieu signa sovent sos escrits de l'escais « Jan Doc ».

En 1892, participa a la creacion de l’Escòla audenca a Carcassona e de l’Escòla mondina a Tolosa. Fonda tanben lo setmanièr Le Lengodoucian (13 numèros).

Mutat a Riboissa en 1894, a Ricaud en 1899, puèi al castèl de Renas, s'installa enfins a Raissac de Lampí en 1903 e i demòra fins a 1923.

 

Mont-Ségur : Revista creada a son iniciativa, que pòrta sus son primièr numèro son famós « Remembrem-nos ! »

 

(A.D. Aude, 120 j 40)

 

Occitania : Revista militanta concebuda amb lo catalan Plàcit Vidal. Parla mai que mai de refòrmas graficas e de l'organizacion intèrna del Felibritge.

En 1914, pareisson los poèmas epics del Romancero Occitan qu'es una de sas grandas capitadas literàrias. En 1919, fonda amb Gui Desazars de Montgalhard L’Escòla Occitana a Avinhonet e fa espelir Lo Gai Saber que n'assegura la direccion fins a 1923. Pren sa retirada la meteissa annada a Castèlnòu d'Ari que ven un centre felibrenc actiu.

En 1926, lo poèta edita son Flahut OccitanLo Mètge de Cucunhan e Las Bucolicas de Vergili en ritmes occitans. En 1927, fonda amb  Josèp Salvat lo Collègi d’Occitania ont ensenha l’occitan.

Sas darnièras òbras :

Lo Fablièr : recuèlh de faulas paregut en 1930

Las Oras Cantairas : « sonets cantants », obratge paregut en 1931

Finís sa vida a Pàmias prèp de sa filha a comptar de 1933, an ont reçaup la legion d'onor. Ven òrb e se desplaça gaire. Morís en 1939 e es enterrat al cementèri de Fendelha. Son bust es inaugurat a l'escasença del centenari de sa naissença, prèp d'aquel de son amic Forés.

Militant incansable, Prospèr Estieu influencièt fòrtament lo moviment occitan en defendent una refòrma ortografica amb son companh bèl Antonin Perbòsc. Son òbra es marcada tant per son amor per la tèrra occitana coma son accion permanenta per faire de l’occitan una lenga vertadièrament ensenhada a l'escòla.

 

RETORN

 

Rubrique: